Wilsbeschikking: wat is het en hoe stel ik die op?

Het zal niet je dagelijkse bezigheid zijn: nadenken over je levenseinde, en hoe jij je uitvaart wilt vormgeven. Door het opstellen van een wilsbeschikking zorg je voor de nodige gemoedsrust omdat je hier dan van tevoren over nadenkt. Rust voor jezelf: weten dat jij je wensen rondom je uitvaart in kaart hebt gebracht. Maar ook rust voor jouw nabestaanden omdat jij hier over hebt nagedacht en zij hier niet mee opgezadeld worden, laat staan misverstanden voorkomen.

Maar hoe doe je dit dan, waaraan moet een wilsbeschikking voldoen, en wat staat er dan precies in, waar moet je rekening mee houden? En is zo’n wilsbeschikking rechtsgeldig, en heb je daar een notaris bij nodig?

In dit artikel geven we je de informatie waarmee jij in staat bent een wilsbeschikking op te stellen, je zaken op tijd regelt en je dierbaren ontzorgt

En als bonus kun je hier een wilsbeschikking gratis downloaden; een handig voorbeeld, een praktisch sjabloon, met ondersteuning bij het opstellen van een wilsbeschikking.

Wat betekent een wilsbeschikking?

Een wilsbeschikking is document waarin je de laatste wensen en voorkeuren rondom het overlijden vastlegt. Bijvoorbeeld of je begraven, gecremeerd of een zeemansgraf wenst te ontvangen. Maar ook details met betrekking tot de uitvaart, zoals wel of geen bloemen, of de plaats waar je begraven wenst te worden.

Omdat je nabestaanden over het algemeen betrokken zijn bij je uitvaart, is het verstandig om hen te betrekken bij het opstellen en ondertekenen van je wilsbeschikking. Zo kunnen er geen misverstanden ontstaan als het einde daar is.

Andere woorden die gebruikt worden voor wilsbeschikking, zijn:

• laatste wilsbeschikking
• uitvaartcodicil
• wensenboekje
• wensencodicil
• wensenformulier
• wilsverklaring

Wat staat er in een wilsbeschikking?

Je bent vrij om te bepalen hoe je een wilsbeschikking wilt opstellen. Om zoveel mogelijk misverstanden te voorkomen, kun je het beste zo gedetailleerd mogelijk zijn bij het opstellen ervan. Voor spullen met een hoge financiële waarde moet een testament opgesteld worden om het rechtsgeldig te laten zijn. Denk dan bijvoorbeeld aan het erven van een huis of een auto.

Hoe schrijf ik een wilsbeschikking?

Een wilsbeschikking beschrijft dus vooral wensen rondom en na de uitvaart. In ieder geval zijn de volgende gegevens belangrijk om te vermelden:

• je eigen persoonsgegevens
• je voorkeur voor begraven, cremeren of een zeemansgraf
• persoonsgegevens: opdrachtgever van de uitvaart
• gewenste uitvaartverzorger
• gegevens van een eventuele uitvaartverzekering
• financiële gegevens (bank, pensioen, levensverzekering)
• wel / geen toestemming orgaantransplantatie (eventueel donorcodicil bijgevoegd)
• wel / geen toestemming voor obductie / sectie

Aanvullend kun je details opnemen zoals:

• plaats om begraven te worden (bij begrafenis)
• soort graf: particulier of een algemeen graf
• grafsteen: materiaal, een grafzerk, of grafsteen, of beide
• grafkist: materiaal en uitvoering
• asbestemming: hoe en waar? (bij crematie)
• rouwadvertentie en rouwkaarten
• uitvaart in besloten kring, of met familie, vrienden en kennissen
• volgauto’s: ja / nee / hoeveel
• bloemen: ja / nee / hoeveel / soort
• locatie afscheidsdienst: aula, kerk, buiten
• vormgeving afscheidsdienst
• voorganger en musici afscheidsdienst
• muziekkeuze
• catering
• aanvullende persoonlijke wensen of spullen met emotionele waarde (sieraden, kleding)

Wat is een codicil?

Naast een wilsbeschikking, kun je er ook voor kiezen om een overzicht te maken waarin je specifiek maakt welke spullen je aan wie nalaat. Dit doe je in een zogeheten codicil. De betekenis van een codicil is een handgeschreven document waarin je nauwkeurig omschrijft om welk voorwerp of meubel het gaat, en aan wie je het nalaat. Ook hierbij doe je er verstandig aan om erfgenamen en begunstigden te vertellen dat je een codicil hebt gemaakt, en waar je deze bewaart.

Als op moment van overlijden bepaalde spullen niet meer aanwezig zijn, maar nog wel op een codicil vermeld staan, dan vervalt de bepaling hierover. De rest van het codicil blijft gewoon rechtsgeldig. 

Is een wilsbeschikking rechtsgeldig?

Ja. Maar dan alleen onder de volgende voorwaarden:

• volledig handgeschreven
• voorzien van een naam (voluit)
• datum opstellen wilsbeschikking
• handtekening

De wilsbeschikking kun je zelf bewaren; breng je nabestaanden hiervan op de hoogte, want als het kwijtraakt (of vernietigt door te verscheuren of weg te gooien), is het niet meer rechtsgeldig. Een bijkomend voordeel om het thuis te bewaren is dat je altijd aanpassingen kunt doen. Dit moet dan ook weer handgeschreven zijn, inclusief een datum met ondertekening van de aanvulling. Je kunt er ook voor kiezen om het in bewaring te geven bij de notaris.

Een verscheurde of vernietigde handgeschreven wilsbeschikking, is niet meer rechtsgeldig

Alle andere vormen zoals gedrukte, geprinte, of digitale wilsbeschikkingen, zijn vooral handig, maar niet rechtsgeldig. Zie deze vormen als een handige geheugensteun bij het opstellen van een wilsbeschikking. Daarmee bestaat er dus geen wettelijke verplichting om de vastgelegde wensen te vervullen.

In de praktijk zie je dat uit eerbied voor de overledene er alles aan gedaan wordt om de wensen van de overledene te vervullen, ongeacht er een handgeschreven wilsbeschikking aanwezig is of niet.

Wat kost een wilsbeschikking?

Iedereen kan een wilsbeschikking opstellen zonder dat er een notaris nodig is. Daardoor hoeven er geen kosten gemaakt te worden. De keerzijde ervan is dat je niet alles kunt vastleggen in een wilsbeschikking; daarvoor moet een testament (ook wel uiterste wilsbeschikking genoemd) opgesteld worden, en is de notaris wél nodig en is daardoor niet gratis.

Is een wilsbeschikking hetzelfde als een wilsverklaring?

Als je je inleest over het onderwerp wilsbeschikking, zie je dat men ook vaak de term wilsverklaring gebruikt. Zelfs de wet gebruikt deze termen door elkaar. Toch verschillen de begrippen qua betekenis onderling van elkaar: maar waarin wijkt dan een wilsverklaring af, ten opzichte van de zojuist toegelichte wilsbeschikking?

Wat staat er in een wilsverklaring

In een wilsverklaring (ook wel medische wilsbeschikking genoemd) leg je specifiek vast wat je wensen zijn rondom eventuele behandelwensen of levenseinde. Deze verklaring wordt gebruikt zodra jezelf geen beslissingen meer kunt nemen, en je niet meer kunt communiceren met je arts. Bijvoorbeeld door een situatie waarbij je in coma ligt. In zo’n situatie is iemand wilsonbekwaam geworden. Je doet er verstandig aan om vooraf vast te leggen wie dan je vertegenwoordiger is. Aan deze persoon kan de arts dan vragen om beslissingen te nemen.

Een wilsverklaring biedt duidelijkheid en ontzorgt nabestaanden, doordat je anderen laat weten wat je behandelwensen zijn. Als deze vertegenwoordiger niet is aangewezen, dan is een familielid de wettelijk vertegenwoordiger. Bijvoorbeeld de partner, een kind of ouder.

In een wilsverklaring kun je ook vastleggen of je bepaalde behandelingen niet wenst. Denk dan bijvoorbeeld aan niet reanimeren of geen beademing. In dit geval moet je arts deze wensen respecteren. Maar daar waar je specifiek bepaalde behandelingen wel wenst te ondergaan, is de arts niet verplicht om de zorg te geven. Denk dan bijvoorbeeld aan het verzoek tot euthanasie.

Wijzigen en aanpassen van een wilsbeschikking

Het is altijd mogelijk om een wilsbeschikking aan te vullen of te wijzigen. Mocht je dit doen, dan doe je er verstandig aan om je nabestaanden hiervan op de hoogte te brengen. Bij een digitale of gedrukte variant kun je deze eenvoudig met hen delen. Het vermelden van een versienummer kan hierbij handig zijn zodat het duidelijk is dat het hierbij om een gewijzigde, aangepaste versie gaat.