Je kent ongetwijfeld de meest bekende vormen van lijkbezorging: begraven of cremeren. Resomeren is een variant hierop. Kort samengevat: waar bij crematie het proces is waar het lichaam van de overledene wordt verbrand in een crematieoven, wordt bij resomeren het lichaam ontbonden door middel van water in een stalen drukvat.
Misschien overweeg je resomeren als één van de mogelijkheden als een duurzame variant op lijkbezorging. Maar is dit nu al mogelijk in Nederland? En hoe werkt dat resomeren dan precies? Aan wat voor kosten moet je denken? Daar gaan we in dit artikel dieper op in.
Trouwens, als je je verdiept in resomeren, lees je ook andere termen die hiervoor gebruikt worden:
- alkalische hydrolyse
- aquamatie
- bio-crematie
- chemische crematie
- groene crematie
- vloeibaar begraven
In dit artikel
De letterlijke betekenis
Resomeren is een afgeleide van het griekse woord resoma, en staat voor de ‘wedergeboorte van het lichaam’.
Is resomeren nieuw?
Resomeren heeft in Nederland nog geen grote bekendheid. Op het moment van schrijven is het ook (nog) geen toegestane methode. Toch is de techniek erachter al ruim een eeuw oud! Een zekere Amos Herbert Hanson patenteerde deze techniek, nadat hij deze in 1888 ontwikkelde. Amos was een boer en zocht naar een manier om mest te maken van kadavers.
In 1993 werd een eerste commerciële resomeermachine in gebruik genomen aan het Albany Medical College (New York, Verenigde Staten). Dit werd voortgezet in universiteiten en ziekenhuizen.
In 2011 werd alkalische hydrolyse voor het eerst in de uitvaartbranche toegepast.
Hoe werkt resomeren?
Resomeren is een chemisch proces waarbij door hydrolyse (splitsen van stoffen door chemische reactie met water) de organen, vet, spieren en ander weefsel afbreken. De botten en een stroperige, bruin gekleurde vloeistof blijven over.
Hieronder beschrijven we in vier stappen hoe het proces van resomeren verloopt. We beperken ons dan ook puur tot dit proces; wat ervoor gebeurt, dus bijvoorbeeld de afscheidsdienst, verschilt niet ten opzichte van begrafenis of crematie; de overledene ligt dan ook in een kist of opbaarplank. We beschrijven dus het proces vanaf de afscheidsdienst.
De voorbereiding en juiste materialen
Het lichaam wordt in een lijkhoes van biologisch afbreekbaar materiaal gewikkeld. Dit komt omdat bij resomeren het chemische proces alleen maar werkt in combinatie met eiwit gebaseerde materialen: natuurlijke vezels, zoals zijde, leer of wol. Een eventueel houten grafkist gaat dus niet mee.
Stap 1
Het lichaam van de overledene wordt in de resomeermachine (ook wel resomator genoemd) geplaatst, een afgesloten metalen vat. Sensoren wegen het lichaam en berekenen de hoeveel kaliumhydroxide en water nodig is. Kaliumhydroxide is een stof met een hoge zuurgraad. Overigens is niet alleen het gewicht bepalend voor deze hoeveelheid van deze stoffen, maar ook de leeftijd en de verhouding vet- en spierweefsel.
Stap 2
De berekende hoeveelheid kaliumhydroxide en water worden vervolgens in het stalen vat toegevoegd. Een circulatiepomp zorgt ervoor dat deze twee stoffen zich mengen en pompt de vloeistof rond via de sproeiers. Dit proces wordt resomatie genoemd. Het vat wordt op een werkdruk gebracht tot zo’n 65 psi (4.5 bar). Omdat het (per ongeluk kunnen) openen van de deur van het vat een van de grootste risico’s is, is na aanvang van het resomatie-proces de toegang tot het vat onmogelijk. Tenzij de noodstop wordt geactiveerd. Het vat verwarmd via transport van stoom door het verwarmingselement. De temperatuur bedraagt dan tussen de 100 – 180 °C (afhankelijk van de installatie). Dit is een ideale temperatuur omdat deze stoffen dan het meest optimaal met elkaar reageren.
In een tijdsbestek van zo’n 60 – 90 minuten vindt een chemisch proces plaats waarbij door hydrolyse (splitsen van stoffen door chemische reactie met water) de organen, vet, spieren en ander weefsel afbreken. Wat overblijft zijn de botten en een stroperige, bruin gekleurde vloeistof; een reductie tot 3% van het oorspronkelijke lichaamsgewicht.
Stap 3
De chemicaliën doen hun werk om het lichaam te ontbinden. De organische stoffen van het lichaam lossen op in de vloeistof. Daarna wordt de vloeistof gekoeld door middel van koelwater dat door de buizen spoelt.
Op de botten na, zijn de organische stoffen van het lichaam opgenomen in de vloeistof. Deze vloeistof is stroperig, lijkt wat op thee of bier, en je kunt er doorheen kijken. De vloeistof bestaat uit zouten, suiker, vetzuren, mineralen en aminozuren, en ruikt naar zeep. Bovendien bevat de vloeistof geen DNA meer. De afvoer en zuivering van de restvloeistof vindt daarna plaats in een waterzuiveringsinstallatie. Hier wordt onder andere de zuurgraad (uitgedrukt in pH-waarde) van circa 12 teruggebracht naar 10 of lager, de norm die de afvalwater beheerder voor lozing stelt.
Stap 4
De overblijfselen in de resomator worden voor een laatste keer ondergedompeld en gespoeld in water. Dit water wordt verwarmd tot 120˚C gedurende 20 minuten. Daarna wordt het weer gekoeld en afgevoerd. Het water van deze laatste reinigingsfase gaat niet naar de zuiveringsinstallatie, maar wordt direct naar het riool afgevoerd. Hierna kan de deur ontgrendeld worden.
Wat blijft over na resomeren?
Nadat de deur geopend is, liggen de natte botten en botresten verspreid over een metalen bak, samen met eventuele medische implantaten die de overledene in zijn lichaam had. Protheses zoals metalen of kunststof heup- en kniegewrichten komen er in ongeschonden staat uit. Net zoals tanden en kiezen.
De botten en botresten worden gedroogd met behulp van warme lucht, waarna ze gemalen worden met een cremulator. Dat is een machine waarmee de botten tot een egaal as vermalen kunnen worden (wordt ook gebruikt in een crematorium). Deze as is vergelijkbaar met de as na een crematie die je kunt bewaren in een urn, assieraad of bijvoorbeeld door het uitstrooien van as. Maar een duurzame toepassing zoals het as op te laten gaan in de groei van een jonge boom die geplant wordt, is ook mogelijk. Of een hele andere toepassing: bemesting van akkers, productiebossen of herinneringsplaatsen. Zelfs het produceren van biogas behoort tot de mogelijkheden.
Hoe lang duurt resomeren?
Het resomeren zelf (dus het ontbindingsproces van het lichaam in het vat) duurt zo tussen de 3 à 4 uur. De verwerking, zoals het vermalen van de botten, het zuiveren van de restvloeistof kost uiteraard ook nog wat tijd.
Is resomeren toegestaan in Nederland?
Op dit moment is resomeren in Nederland nog niet toegestaan, net zoals dat geldt voor een zeemansgraf. Op dit moment staat de Wet op lijkbezorging de volgende drie mogelijkheden toe: begraven, cremeren of het lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap.
Uitvaartverzekeraar Yarden lobbyt al een tijd om resomeren als vierde -duurzame- optie toe te voegen aan deze rij. Daar moet de Wet op lijkbezorging op aangepast worden; in november 2020 maakte minister Kajsa Ollongren (D66) bekend dat dit op de agenda van het kabinet komt te staan om dit wettelijk mogelijk te maken. Onder andere door de coronacrisis, maar ook de langdurende kabinetsformatie, loopt de nieuwe Uitvaartwet vertraging op. Het wetsvoorstel wordt naar verwachting in de loop van 2023 goedgekeurd, waarmee resomeren een onderdeel wordt van de nieuwe Uitvaartwet.
Resomeren wel toegestaan in sommige landen
In sommige delen van Amerika en Canada is resomeren van mensen toegestaan. Zie onderstaand kaartje waar resomeren wordt gepraktiseerd en is gelegaliseerd:
Verder zijn er landen waar resomeren al wordt toegepast bij dieren. Januari 2022 liet oud-bisschop en antiapartheidsactivist Desmond Tutu zich na zijn overlijden resomeren in Zuid-Afrika.
Is resomeren milieuvriendelijk, duurzaam?
In 2014 deed TNO (in opdracht van uitvaartverzekeraar Yarden) een uitgebreid onderzoek naar de milieubelasting door resomeren. Dit is vergeleken met de milieubelasting op basis van begraven en cremeren. In bijna alle gevallen is resomeren het minst milieubelastend. Dit zit met name in een lagere uitstoot van broeikasgassen en fijnstof. Ook het waterverbruik is lager.
Jaarlijks importeren we -met name vanuit China en India- zo’n 20 miljoen kg grafsteen naar Nederland; de productie en vervoer van een grafsteen is goed voor zo’n 95 kg CO₂ per persoon
Ook hier geldt dat een en ander afhankelijk is van de regels en richtlijnen die de overheid in de toekomst oplegt. Hangijzers zijn bijvoorbeeld de wijze waarop de restvloeistof op een duurzame wijze afgevoerd kan worden. Maar ook de de manier waarop de benodigde chemische vloeistoffen geproduceerd wordt. Zodra hier duidelijkheid over is, en er een beslissing is genomen, kunnen conclusies over duurzaamheid getrokken worden.
Toch zijn er al een behoorlijk aantal voordelen te benoemen, die in het voordeel voor resomeren spreken. Bijvoorbeeld qua kosten, maar ook duurzaamheid:
Voordelen van resomeren
Een gemiddelde crematie is goed voor zo’n 200 kg CO₂ per crematie. Als je dat wil compenseren, zou je 3 dagen geen vlees moeten eten; scheelt ook 200 kg aan CO₂ op jaarbasis.
Tegengeluiden, te overwinnen obstakels
Naast alle benoemde (duurzame) voordelen, zijn er zeker ook tegengeluiden te horen, en nadelen te benoemen:
Nadelen van resomeren
Hoe staan Nederlanders tegenover resomeren?
In 2017 liet het ministerie van Binnenlandse Zaken een draagvlakonderzoek uitvoeren. Hieruit bleek dat de meeste Nederlanders niet negatief staan tegenover resomeren:
- 40 procent van de ondervraagden staan positief tegenover resomeren;
- 30 procent van de ondervraagden staan neutraal tegenover resomeren.
Ondervraagden geven aan dat ze resomeren als een “interessant, goed en milieuvriendelijk alternatief” zien in vergelijking tot cremeren of begraven.
Oplossen in vloeistof: wel of geen prettige gedachte?
Waar de één resomeren associeert met Breaking Bad, een goed bekeken misdaadserie op Netflix waarin een lijk verdwijnt door het op te lossen in waterstoffluoride, vindt de ander het juist prettiger om na de dood opgelost te worden in vloeistof in plaats van te worden verbrand of begraven.
Uit hetzelfde onderzoek blijkt ook dat gelovigen negatief staan tegenover resomeren, daarover hieronder meer.
Resomeren en geloof
Een afwijzende houding zie je vooral terug in de protestants-christelijk hoek (hervormden en gereformeerden), en bij moslims. Overigens hebben de meesten uit deze hoek geen problemen met de keuze van anderen, ook als ze voor resomeren kiezen.
Zowel moslims als christenen geloven dat de doden zullen opstaan op ‘de dag des oordeels’. Dat is voor hen de reden om een lichaam niet te verbranden of op te lossen, en wijzen zij cremeren of resomeren af. Katholieken daarentegen gaan hier soepeler mee om, en staan cremeren al wel toe. Mogelijk dat zij op den duur ook soepeler omspringen met resomeren.
Op basis van bovengenoemde argumenten blijkt dat hoe religieuzer men is, hoe meer afwijzend men tegenover resomeren staat. Positieve argumenten zie je vooral terug bij Nederlanders die geen religie aanhangen.
Naast de religieuze hoek, is er ook een groep Nederlanders die een duidelijke voorkeur heeft voor begraven of cremeren, en staat daardoor niet positief tegenover resomeren.
Wat kost resomeren
Op basis van de kosten van de benodigde apparatuur en ervaringen in het buitenland, zijn de verwachtingen dat resomeren ongeveer even duur is als cremeren: zo’n € 7.000,-
Feit blijft dat op dit moment resomeren nog niet is toegestaan, en er dus nog geen resomaties worden aangeboden. Daarom is er nog geen exacte prijs af te geven. Daarbij is een en ander afhankelijk van de regelgeving omtrent het milieu, de prijzen van de alkalische vloeistoffen, energiekosten en het verwerken en afvoeren van de vloeistof.
Wordt resomeren vergoed door een uitvaartverzekering?
Met een kapitaalverzekering kan het uitgekeerde geldbedrag naar volledige vrijheid besteed worden. Dus mocht resomeren als een toegestane variant op lijkbezorging mogelijk zijn, dan kunnen de hiermee gemoeide kosten inderdaad vergoed worden vanuit de uitvaartverzekering.
De vraag is hoe uitvaartverzekeraars met een naturaverzekering hierop inspelen; omdat de exacte kosten nog niet bekend zijn, weten de uitvaartverzekeraars nog niet of het bedrag uit de polis voldoende is om de kosten van het resomeren te dekken.
Zie ook het artikel “welke soorten uitvaartverzekeringen zijn er?”
Bronvermelding
- bbc.co.uk
- cremationassociation.org
- rijksoverheid.nl
- onderzoek in opdracht van Ministerie van Binnenlandse Zaken Koninkrijksrelaties
- TNO
- verywellhealth.com
Artikel is bijgewerkt op 10 januari 2023
