Crematie: wat gebeurt er precies?

Een crematie of begrafenis? We hebben het hier over de twee meest gebruikte methoden waarop mensen hun uitvaart vormgeven, de zogeheten lijkbezorging. Heb jij al nagedacht wat voor soort uitvaart jij kiest? Zijn er wellicht principiële redenen om voor het één of voor het ander te kiezen? En misschien spelen ook kosten wel een onderdeel van je keuze. En uit welke onderdelen bestaat een crematie dan precies?

In dit artikel vertellen we je alle ins en outs rondom crematie. Van de geschiedenis tot het proces van crematie. Aan de hand van deze informatie ben je in staat om te overwegen of cremeren iets voor jou is.

1. “Wat kost een gemiddelde crematie?” Hierin gaan we specifiek in op de kosten van cremeren; van een sobere, een gemiddelde tot een luxe crematie.
2. “Wat kost een begrafenis gemiddeld?” Hierin bieden we je uitgebreide informatie over de andere manier van lijkbezorging: begraven. Ook gaan we in op de kosten van een begrafenis.

Wat betekent cremeren?

Het woord cremeren is een afgeleide van het Latijnse woord cremare, en staat voor ‘verbranden’. Andere woorden voor cremeren zijn lijkverbranding, verassing en as verbranding. 

Geschiedenis cremeren

Cremeren is al duizenden jaren oud. Naast het feit dat we weten de mensen vroeger overledenen begroeven in hunebedden, waren dit ook verzamelplaatsen van urnen. Sterker nog: vanaf de bronstijd was dit de meest toegepast manier van ‘lijkbezorging’. Toen brandhout een schaars goed werd, is men vanuit economische overweging overgegaan tot begraven. In West-Europa werd het verbranden van doden toegepast tot de zevende eeuw. Het was Karel de Grote die in 785 n. Chr. verbood om overleden mensen te verbranden: ‘Indien iemand naar heidens gebruik het lichaam van een gestorven mens verbrandt en zijn gebeente terugbrengt tot as, wordt hij gestraft met zijn hoofd’.

Halverwege de negentiende eeuw is cremeren weer om de hoek komen kijken: door stankoverlast en andere onhygiënische praktijken op kerkhoven vond in 1873 de eerste crematie weer plaats (in Italië), zij het dat het aantal crematies maar mondjesmaat toenam.

Geschiedenis cremeren in Nederland

In 1913 werd het eerste Nederlandse crematorium gebouwd: crematorium Westerveld in Velsen. Om 16:50 uur vond op 1 april 1914 de eerste crematie plaats. Ruim veertig jaar later vond in 1955 een wetswijziging plaats die cremeren legaliseerde, maar was nog niet gelijkgesteld aan begraven: een speciaal codicil was nodig. In 1968 verviel deze verplichting voor het codicil en in 1991 verviel ook de plicht voor een tweede lijkschouwing: cremeren werd toen volledig gelijkgesteld aan begraven. In 2003 vond een kantelpunt plaats: voor het eerst vonden er meer crematies dan begrafenissen plaats, namelijk 50,6%. Deze trend heeft zich doorgezet: vandaag de dag kiest in Nederland ongeveer 70% voor een crematie; 30% kiest voor een begrafenis. Daarbij zie je in de stedelijke gebieden de voorkeur voor cremeren; in tegenstelling tot de landelijke gebieden waar begraven de voorkeur geniet.

Twee belangrijke oorzaken voor deze kentering, zijn:

1. Kosten: stijgende kosten van begraafplaats en grafrechten.
2. Ontkerstening: de ontkerkelijking en de christelijke boodschap die steeds minder de grondslag van onze samenleving is, waar een begrafenis nog steeds de voorkeur geniet. Daarbij laten kerken sinds de zestiger jaren gelovigen vrij in de keuze.

In Nederland kiest ongeveer 70% voor een crematie; 30% kiest voor een begrafenis

Wat gebeurt er met je als je gecremeerd wordt?

Kort samengevat: een crematie vindt plaats in een crematorium, een speciaal gebouw waar overledenen in een verbrandingsoven worden gecremeerd. Door de enorme hitte vergaat de kist en het lichaam. Meestal gaat er een afscheidsdienst aan vooraf, maar dit hoeft niet. Na de afscheidsdienst wordt de overledene door de uitvaartondernemer naar de ovenruimte gebracht en vindt de crematie plaats.

Het crematieproces in de oven

Zodra de kist in de ovenruimte is, vindt het crematieproces plaats. Deze bestaat uit de volgende stappen:

1. Op de kist wordt een zogeheten crematiesteentje (ook wel identicatiesteentje genoemd) geplaatst. Dit is een vuurvast steentje en bevat een uniek nummer zodat misverstanden over identificatie worden uitgesloten.
2. Eventueel kunnen directe nabestaanden -die ook mee mogen naar de ovenruimte- nog dierbare herinneringen in de kist achterlaten. Voorwaarde is dat het om makkelijk verteerbare voorwerpen gaat die niet schadelijk zijn voor het milieu. Denk dan bijvoorbeeld aan tekeningen, brieven, bloemen, foto’s, of een lievelingsknuffel van een kind.
3. Vervolgens wordt de kist in de crematieoven geplaatst; deze is voorverwarmd op 800°C.
4. De temperatuur wordt verhoogd naar 1200°C door het toevoegen van een steekvlam.
5. De lijkverbranding duurt zo’n anderhalf uur. 
6. Na de crematie worden alle onverbrande onderdelen, zoals chirurgisch metaal (bijvoorbeeld een kunstheup) en het crematiesteentje, met een magneet uit de as verwijderd. Belangrijk is dat een eventuele pacemaker reeds verwijderd is i.v.m ontploffingsgevaar en schade aan de oven kan toebrengen.
7. Alle overgebleven botresten worden vermalen tot as in een zogeheten cremulator (asmolen).
8. Dit is de as zoals wij die kennen en uiteindelijk aan de nabestaanden wordt meegegeven in een asbus, samen met het vuurvaste crematiesteentje. Volgens de wetgeving mag de as pas na één maand worden meegegeven. Daardoor is er nog de mogelijkheid voor een eventueel strafrechtelijk onderzoek op de asresten; daarbij kunnen de nabestaanden zorgvuldig overwegen wat ze met de as willen doen, en daardoor voorkomen overhaaste beslissingen te nemen in tijden waar emotie ook nog een belangrijke rol speelt.

Hoeveel as blijft er over na een crematie?

Maar liefst 90% van ons lichaam bestaat uit water. Dit water verdampt uiteraard in de uiterst hete oven; met botten is dat een ander verhaal. Hiervan verdampen de elementen, zodat de botten uit elkaar vallen. Deze verbranden dus niet helemaal tijdens een crematie. Of tanden verbranden bij een crematie? Meestal wel; het kan zijn de structuur die overblijft niet fijn genoeg is. Dan worden deze samen met de overgebleven botresten, vermalen in de cremulator.

Het materiaal en de afmetingen van de kist, maar ook de lichaamsbouw en botstructuur hebben invloed op de hoeveelheid as die overblijft na het cremeren:

• Bij een volwassen man blijft zo’n 3,5 liter aan as over
• Bij een volwassen vrouw is dit zo’n 3 liter

Hoeveel as blijft over na crematie van baby en kind?

Crematie en religie

Vanuit de vijf meest bekende wereldgodsdiensten zijn er verschillende visies op cremeren (en begraven). Dit verschilt van het fundamenteel verbieden, tot het vrijlaten van de keuze. Ook de tijdsgeest heeft invloed gehad op het veranderen van standpunt.

Om te beginnen bij de islam: cremeren is daar ten strengste verboden. Het lichaam mag niet verminkt worden. Daarbij moet het lichaam zoveel mogelijk met rust worden gelaten zodat deze kan opstaan ‘tot de Dag des Oordeels’. 

Hoewel dit principe ook altijd het standpunt van het christendom is geweest, staan er in de Bijbel geen specifiek regels over crematie, en wordt daarmee niet verboden. Er staan wel voorbeelden in van crematies, maar was bij de Joden niet gebruikelijk: zij begroeven vooral in een graf of grot. Net zoals bij de islam, geloven christenen dat God hun lichaam laat opstaan en herenigt met de ziel. Het ligt dus in de grenzen van de ‘christelijke vrijheid’ hoe hier invulling aan wordt gegeven. Overigens, tot 1963 gold er een verbod op crematie binnen de katholieke kerk. Dat is vandaag de dag niet meer het geval; wél geldt het verbod op het verstrooien van as omdat deze moet worden bijgezet op een begraafplaats of andere gewijde plek.

Voor liberale joden is cremeren vrij gebruikelijk. Dit in tegenstelling tot de orthodoxe jood; daar is cremeren ten strengste verboden.

Boeddhisten hebben ook geen regels m.b.t. een uitvaart en wordt meestal gekozen voor cremeren.

Hindoes kiezen juist bij voorkeur voor cremeren omdat zij geloven dat dit de snelste manier is om terug te keren naar Brahm, de Oerbron.

Voordelen van een crematie

Cremeren biedt een aantal voordelen ten opzichte van begraven:

Nadelen van een crematie

Naast de genoemde voordelen, kent cremeren ook een aantal nadelen:

Keuze cremeren, vastleggen in wilsbeschikking

Tenslotte, niet onbelangrijk: of je nou kiest voor cremeren of begraven (of misschien een zeemansgraf), leg je keuze vast! Bijvoorbeeld in een wilsbeschikking, een testament of codicil. Wellicht kun je ook details opnemen over je asbestemming. Dat neemt al een aardig deel van de eerder genoemde nadelen van cremeren weg, en kunnen er voor je nabestaanden geen misverstanden ontstaan.

Bronnen

• CBS.nl
• uitvaart.nl
• LVC (Landelijke Vereniging van Crematoria)
• urnwinkel